Dobre życie dla każdego

[Jaques]

Gdy wybuchła wojna, zacząłem spisywać ten tekst. Cześć przemyśleń miałem już wcześniej. Wojna spotyka się z reakcją: przeciw złu musi walczyć dobro. A dobro musi zwyciężyć - jak myślała Irena Sendlerowa, ratując dzieci z getta. Ale będzie nie tylko o wojnie, ale głównie właśnie od dobrym życiu oraz ogólnie o tym, czym jest dobro.

I

Zwycięzcy myślą, że wygrali. Najeźdźcy myślą, że zdobyli. To wszystko złudzenia. Chwilowa wygrana militarna, to porażka w perspektywie kolejnych lat. Nie militarna porażka i nie ekonomiczna, ale porażka we współpracy z sąsiadami w regionie. Najeźdźca może myśleć, że skoro wygrał militarnie to jest kimś lepszym, a pokonanego uważać za kogoś gorszego. Ale to nie jest prawda, bo wszyscy ludzie liczą się jednakowo. Okupanci i okupowani żyją obok siebie. Okupowani są ograniczani przez okupantów, ale gdyby nie to, to okupowani mieliby taki sam potencjał, co okupanci. Mogliby tak samo żyć i pracować, a współpracując ze sobą obie te grupy osiągnęłyby najwięcej i miały wartościowe i udane życie. Silniejsi ograniczając innych, obniżają także swoje szanse. Plamią swoje sumienia i muszą żyć ze świadomością bycia agresorem i mordercą. Ta  utrata własnej niewinności, własnego człowieczeństwa jest jak odebranie sobie życia. Bo co znaczy życie fizyczne, gdy traci się spokój ducha? Wiedzą ci, którzy wracają z pola bitwy do domów. Zabiegi, by odczłowieczyć wrogów lub upowszechnić wojnę, zbrojenia, armię, obowiązek ataku (tłumaczenia: bo przecież zawsze tak było, bo przecież tak działa nasze państwo) to tylko zasłona dymna, mająca ukryć prawdziwą naturę przemocy. Nie ma nic straszniejszego niż utrata siebie i życie ze świadomością krwi ludzkiej na rękach.

Zabijanie, grabież i niszczenie to porażka tego, kto to robi. Naród zaatakowany zapamięta te zbrodnie przez długi czas. Agresja wywołuje nienawiść drugiej strony konfliktu. Normalne sąsiedzkie relacje budowane przez dziesięciolecia są niszczone przez jedną wystrzeloną rakietę. Setki rakiet to już kompletne zniszczenie sąsiedzkich relacji. Decyzje pojedynczych ludzi lub ich politycznych stronnictw niszczą sąsiedzkie relacje w sposób nieomal nieodwracalny. A pokonani fizycznie, ci którzy przeżyli inwazję, ich dzieci i ich żony nigdy nie zapomną wyrządzonym im krzywd. Wybuch i śmierć tworzą rzeszę wrogów w mgnieniu oka. Złamani ludzie sami mogą ruszyć z odwetem, w sposób którego agresor się nie spodziewa i się nie obroni. Pamięć krzywd nie wygasa. Wygrana tworzy tylko silniejszą wrogość i silniejszy opór. Wygrana to najgorszy początek własnego upadku. Nie dziś i nie jutro, ale w przyszłości. I jest to nieuchronne. Nienawiść w sercach pokonanych nigdy nie była tak silna i widmo najgorszej odpłaty już zawisa nad głowami zwycięzców. Ale zatrzymajcie się, Wy, którzy ucierpieliście! Nie popełniajcie tego samego błędu, co wasi oprawcy! Nie budujcie siły, aby niszczyć tych, którzy zapracowali na znienawidzenie! Bo wówczas sami staniecie się oprawcami. Jeżeli tego nie rozumiecie, to wróćcie do początku i przeczytajcie jeszcze raz, zmieniając waszą rolę z ofiary na agresora. Siła jest jedynie początkiem zła, które do Was wróci. Tym, którzy już popełnili błąd i zaatakowali i zabili i zniszczyli, można tylko polecić opamiętanie. Jeżeli ktoś ma siłę, niech się jej jak najszybciej wyrzeknie i prosi o wybaczenie.

Ci, którzy zrozumieli, niech poprowadzą tych, którzy nie rozumieją, abyśmy mogli wyjść z tego okropnego miejsca.

[Jaques]

Zacznę od spisu pomysłów, jakie mieliśmy w przeszłości. My, ludzie. Jednym się one podobają, innym nie. To tylko słowa, ale ze słów wypływają czyny. Jedni stosują się do tych zasad, innym one przeszkadzają w osiąganiu doraźnych korzyści. Jednych składniają do refleksji, inni przechodzą obok nich obojętnie.

II Spis historyczny

Wspólnota
1. Szanuj swoją rodzinę.
2. Nie trać czasu na bezwartościowe zwyczaje i praktyki.
3. Nie atakuj nikogo.
4. Bądź uczciwy i prawdomówny.
5. Szanuj innych ludzi i ich własność.

Praca
1. Pracuj sumiennie, bo to słuszne i potrzebne, a nie tylko dla zysku lub pochwały.
2. Wykonuj swoje zadanie najlepiej jak potrafisz, wynik nie musi być doskonały.
3. Sukcesy przyjmuj bez pychy, a porażki bez rozpaczy. Jeśli coś się nie uda, wyciągaj wnioski z tego doświadczenia i idź dalej.
4. Zawsze działaj etycznie, także gdy nikt nie patrzy. Nigdy nie krzywdź innych dla własnej korzyści.
5. Pomagaj, gdy widzisz potrzebującego, nawet gdy nic nie zyskasz.
6. Każde zadanie jest okazją do ćwiczenia się w cierpliwości, uważności i wytrwałości. Nawet codzienne obowiązki są sposobem kształtowania tych cech charakteru.

Mądrość
1. Wiedza to gromadzenie informacji, a mądrość to umiejętność jej wykorzystania w codziennych sytuacjach, aby żyć lepiej i świadomiej.
2. Kształć się, aby poznawać świat i oddzielić fakty od uprzedzeń. Nie przyjmuj niczego na ślepo, ale sprawdzaj, badaj, analizuj - myśl krytycznie, a nie schematycznie.
3. Istnieje różnica między zdarzeniami, a tym jak je odbierasz i interpretujesz. Bądź krytyczny wobec własnych przekonań - zastanów się, czy masz rację, czy się mylisz. Poprawiaj się i wyciągaj wnioski.
4. Człowiek odczuwa emocje, ale jest czymś więcej niż tylko emocjami i myślami. Nie reaguj automatycznie - w każdej sytuacji masz możliwość wyboru, jak postąpić.
5. Nie działaj pod presją innych, ale po przemyśleniu, zgodnie z własnym głębokim rozeznaniem.

Solidarność
1. Traktuj wszystkich z godnością i serdecznie, niezależnie od ich statusu czy poglądów.
2. Bądź współczujący i troskliwy. Pomagaj innym, ale nie dla nagrody czy uznania, ale dlatego, że ktoś tego potrzebuje.
3. Nie wywyższaj się ponad innych.
4. Nie bądź zachłanny. Wybieraj to, co potrzebne, a nie to, co tylko kusi.
5. Nie ulegaj zazdrości. Dziel się z innymi tym, co masz.
6. Angażuj się w działania, które przynoszą pożytek rodzinie, społeczności czy środowisku.

Spokój
1. Unikaj nadmiaru w rozrywkach. Świadomie korzystaj z mediów i informacji, by nie karmić się ciągłym hałasem i chaosem. Naucz się mówić sobie "stop", gdy pojawi się pokusa nadmiaru.
2. Skupiaj się na jednym zadaniu naraz. Nie rozpraszaj się, abyś mógł w pełni doświadczać życia. Doceniaj proste rzeczy: posiłek, przyrodę, czyjeś wsparcie.
3. Bądź świadomy emocji w momencie, gdy się pojawiają. Rozpoznaj automatyczne reakcje i decyduj, jak chcesz postąpić.
4. Zachowaj spokój w obliczu trudności. Nie ulegaj złości czy nadmiernemu lękowi. Zamiast narzekać, szukaj rozwiązania.
5. Znajdź czas na wyciszenie umysłu i refleksję - kilka minut siedzenia w ciszy i świadomego uspokajania myśli.

Samopoznanie
1. Kim naprawdę jesteś poza rolami, imieniem, ciałem i myślami? Nie utożsamiaj się wyłącznie z rolami społecznymi, emocjami czy myślami — jesteś czymś głębszym.
2. Znajdź chwilę, aby zatrzymać się w biegu życia. Wycisz umysł i spójrz w siebie. Obserwuj własne myśli i oddech.
3. Wszystko, co materialne i psychiczne, przemija: sukcesy, porażki, zdrowie, bogactwo. Nie przywiązuj zbyt wielkiej wagi ani do zysków, ani do strat.
4. Nie komplikuj życia nadmiarem pragnień rzeczy, które są nieosiągalne.
5. Planując działania, nie myśl tylko o własnym pożytku. Zastanów się, jaki jest sens i konsekwencje tych działań. Ważne jest zrozumienie istoty rzeczy.

Wyzwolenie
1. Chęć osiągnięcia niemożliwego jest źródłem cierpienia. Wyrzeknij się pragnień, a cierpienie ustanie.
2. Zamiast pragnień, kieruj się dobrymi zasadami. Życz wszystkim szczęścia.
3. Używaj słów w celu przynoszenia pożytku innym.
4. Nie odbieraj życia żadnym istotom.
5. Nie krzywdź żadnej istoty.
6. Powstrzymaj się od złego seksualnego prowadzenia się.
7. Nie pracuj w zawodzie związanym z bronią, wykorzystywaniem ludzi, oszustwami, używkami lub produkcją mięsa.
8. Staraj się być jak najlepszym człowiekiem, zachowuj spokój umysłu i dąż do samopoznania.

Harmonia
1. Działaj w zgodzie z naturalnym biegiem rzeczy. Siła polega na harmonii, nie na forsowaniu swojej woli.
2. Ten, kto działa bez nadmiernego wysiłku, osiąga więcej niż ten, kto wymusza. „Słabość przewyższa siłę” – woda jest miękka, a jednak pokonuje twarde skały.
3. Narzucanie i kontrolowanie prowadzi do chaosu, natomiast łagodność tworzy porządek. Nauczyciel lub rodzic nie powinien kontrolować przesadnie, lecz pozwolić swoim podopiecznym rozwijać się naturalnie.
4. Wartość często tkwi w tym, czego nie widać. „Pustka jest użyteczna” – naczynie jest cenne nie przez glinę, ale przez przestrzeń w środku. Bądź skromny i nie szukaj rozgłosu.
5. Nie rywalizuj i nie walcz o przewagę. Ustępuj, aby zachować pokój. Kto umie ustąpić, ten zwycięża.
6. Świat opiera się na wzajemnym istnieniu przeciwieństw: jasne-ciemne, wysokie-niskie, trudne-łatwe. Zrozumienie jednego wymaga doświadczenia drugiego.
7. Kto zna siebie, jest oświecony. Kto zwycięża siebie, jest silny. Kto wie, że ma dosyć, jest bogaty.

Miłość
1. Kochaj innych ludzi jak samego siebie.
2. Szanuj osoby innych narodowości, pomagaj migrantom i gościom.
3. Nie bądź obojętny, gdy życie innych ludzi jest zagrożone.
4. Dziel się z potrzebującymi tym, co masz.
5. Każdego dnia staraj się być lepszą niż poprzedniego dnia wersją siebie.

Dobroć
1. W działaniach wybieraj to, co prowadzi do dobra, a nie do krzywdy.
2. Rozwijaj w sobie cierpliwość, skromność, wdzięczność i życzliwość wobec innych.
3. Wspieraj ludzi, zwłaszcza słabszych. Pomagaj ubogim, sierotom, podróżnym.
4. Nie wyzyskuj ludzi znajdujących się w potrzebie.
5. Szanuj obcych i buduj z nimi pokojowe relacje.
6. Bądź sprawiedliwy wobec wrogów.

Braterstwo
1. Kochaj wszystkich ludzi bez względu na to, kim są. Także nieprzyjaciół.
2. Zawsze przebaczaj.
3. Dąż do pokoju.
4. Służ innym ludziom, pomagaj potrzebującym i dziel się z innymi tym, co masz.
5. Bądź pokorny i gotowy do poświęceń dla innych.
6. Nie bądź obłudny.
7. Nie szukaj uznania i sławy.
8. Nie szukaj drogi do władzy.
9. Nie przywiązuj wagi do bogactwa.
10. Anuluj długi.

Sąd
1. Gniew niszczy tego, kto go nosi, i nie da się przed nim uciec. Przebaczenie leczy ból i uzdrawia serce.
2. Celem osądu nie jest kara ani zemsta, ale odtworzenie porządku, który został zburzony, naprawienie relacji i przywrócenie ładu społecznego.
3. Sąd przedstawia zarzuty, a winowajca musi zrozumieć, na czym polega zło, które wyrządził.
4. Osoba, która skrzywdziła kogoś, musi okazać skruchę, wyrazić żal i gotowość do poprawy. Przeprosić publicznie i prosić wspólnotę i pokrzywdzonego o przebaczenie.
5. Osoby pokrzywdzone muszę być gotowe, aby przebaczyć i się pojednać z winowajcą.
6. Od winowajcy oczekuje się naprawienia szkód. Musi on zapłacić odszkodowanie rodzinie poszkodowanego lub będzie musiał pracować dla niej w ramach zadośćuczynienia. Jeżeli zaszkodził wspólnocie, to musi zapłacić wspólnocie lub pracować dla niej.
7. Osąd kończy się słowami: "Niech pokój zamieszka w twoim sercu i w sercu tych, których skrzywdziłeś." Po zgodzie następuje wypicie wody lub wina z jednego kielicha oraz wspólna uczta, symbol pokoju i jedności.
8. Po osądzie uznaje się sprawę za zakończoną i nie wolno wracać do winy.

[fciu]

Jedni stosują się do tych zasad, innym one przeszkadzają w osiąganiu doraźnych korzyści.

A oczywiście ludzi, którzy te zasady uważają za:

1. Niesprawiedliwe
2. Sprzeczne
3. Puste

Nie ma. Jeśli komuś się nie podoba Twoja ideologia, to znaczy, że kieruje się doczesnymi korzyściami?

[Jaques]

To nie moja ideologia, tylko zebrałem te pomysły. Wydaje mi się, że każdy człowiek ma własne zasady, które uważa za niesprzeczne i w miarę dobre. I chyba wie, czy kieruje się doraźnymi korzyściami, czy nie. Jeżeli nie, to nic nie stoi na przeszkodzie, aby się tym podzielił. Pytanie, czy to możliwe, aby dobre pomysły się wykluczały. Moim zdaniem, niemożliwe.

III Współczesne pomysły

Zdrowie
1. Unikaj napojów odurzających, nie pal tytoniu, nie zażywaj narkotyków ani innych używek szkodzących ciału.
2. Nie uzależniaj się od hazardu, pornografii, rozrywek elektronicznych, dostępu do wiadomości ani żadnych używek szkodzących psychice.
3. Pracuj z umiarem, nie przekraczając ustalonego czasu.
4. Kładź się spać odpowiednio wcześnie, by się wysypiać. Wstawaj o jednej porze.
5. Odżywiaj się zdrowo, o stałych porach, zachowując umiar. Pilnuj, aby w diecie były wszystkie potrzebne składniki oraz witaminy.
6. Regularnie zażywaj ruchu. Nie forsuj się zbyt mocno, aby uniknąć kontuzji.
7. Wykonuj badania lekarskie, szczep się przeciw chorobom i przyjmuj przepisane przez lekarzy leki.

Natura
1. Gospodarujcie zasobami środowiska rozsądnie. Nie niszczcie miejsca, w którym żyjecie.
2. Nie zanieczyszczajcie powietrza, rzek ani ziemi. Używajcie energii natury, oczyszczajcie ścieki, niszczcie niebezpieczne substancje.
3. Segregujcie odpady i używajcie ich ponownie do produkcji.
4. Naprawiajcie popsute przedmioty, zamiast je wyrzucać.
5. Odnawiajcie zniszczone zasoby środowiska. Chrońcie zagrożone gatunki.

Ekonomia
1. Wprowadźcie dni odpoczynku, limit godzin pracy, limit wieku zatrudniania, bezpłatne urlopy i ubezpieczenia zdrowotne.
2. Nie wyzyskujcie ludzi z biedniejszych regionów.
3. Wyrównujcie szanse mniej zamożnych i słabszych jednostek, grup społecznych i narodów.
4. Pracujcie społecznie. Organizujcie zbiórki.
5. Dzielcie się ze wszystkimi ludźmi bogactwami naturalnymi i plonami.

Dialog
1. Zbierajcie się razem, rozmawiajcie, aby wasze myśli były zgodne i abyście mogli żyć w pokoju.
2. Mów tylko o tym, na czym się znasz. Nie zabieraj głosu w sprawach, na których się nie znasz.
3. Ufaj tym, którzy mają wiedzę, doświadczenie i działają bezinteresownie. Nie wierz ludziom bez wiedzy, doświadczenia, którzy szukają własnego zysku.
4. Przedstaw swoje argumenty i jakie stoją za tym interesy.
5. Wysłuchuj osób o innym zdaniu i rozważaj ich argumenty i interesy.
6. Przygotujcie listę różnych rozwiązań i oceńcie, które są możliwe do przyjęcia dla wszystkich.

Zapobiegliwość
1. Nie słuchajcie polityków ani przywódców, tylko kierujcie się zasadami dobra.
2. Analizujcie konflikty i myślcie, co zrobić, aby się nie powtórzyły.
3. Nie handlujcie z agresorem.
4. Odkryjcie przyczynę przestępstw i pomóżcie winnym się poprawić.
5. Nie karzcie nikogo śmiercią.
6. Nie zamykajcie ludzi w więzieniach.

Pokój
1. Nie używajcie broni, tylko rozumu, aby chronić przed zniszczeniem i śmiercią.
2. Zniechęcajcie do zbrojeń, zachęcajcie do rozbrojenia.
3. Chwalcie tych, którzy działają dla pokoju, a nie tych, którzy walczą.
4. Świętujcie pokój, a nie dawne zwycięstwa i wojowników.
5. Nie zachowujcie urazy wobec innych narodów.
6. Uczcie, aby nie wymyślać nowych broni.
7. Przekonujcie, aby nie budować fabryk broni.
8. Namawiajcie, aby nie szkolić ludzi do walki i zabijania.

Godność
1. Każdy, kto pracuje, może oczekiwać pracy od innych. Ale jeżeli dla jednego pracuje wielu, to jest to wyzysk.
2. Ludzie wymieniają się pracą, a narzędziem do tego są uczciwe pieniądze. Płaca godna jest przeciętna.
3. Uczciwe pieniądze warte są wiele, nawet gdy jest ich mało.
4. Uczciwe pieniądze znaczą niewiele, nawet gdy jest ich dużo.
5. Szukajcie uczciwych pieniędzy, aby zyskać trwałe bogactwo.

[fciu]

Pytanie, czy to możliwe, aby dobre pomysły się wykluczały. Moim zdaniem, niemożliwe.

A jakie znaczenie ma „Twoje zdanie”?

3. Nie handlujcie z agresorem.
4. Odkryjcie przyczynę przestępstw i pomóżcie winnym się poprawić.

Co jeśli powodem przestępstw jest właśnie wykluczenie ekonomiczne agresora?

[lumberjack]

Ale wiesz, że agresor zawsze może sobie pójść do pracy?

Przyczyną przestępstw jest bieda i lenistwo, bo komuś się nie chce pracować oraz zachłanność bogatych, którzy chcą mieć jeszcze wincyj.

Co to znaczy wykluczenie ekonomiczne - że komuś zabroniono pracować? Jedyne co mi przychodzi na myśl to Żydy ze średniowiecza, którym zabroniono uprawiać ziemię przez co wzięli się za handel, bankierstwo, lichwę i prowadzenie karczm.

[fciu]

Ale wiesz, że agresor zawsze może sobie pójść do pracy?

No właśnie nie zawsze. Może mieć powody, dla których dostępna praca jest dla niego obiektywnie niedostępna. Może należeć do grupy, której się do pracy nie przyjmuje. Może brakować mu środków, aby pracę podjąć. Różne są powody.

Przyczyną przestępstw jest bieda i lenistwo, bo komuś się nie chce pracować oraz zachłanność bogatych, którzy chcą mieć jeszcze wincyj.

Problem w tym, że zarówno lenistwo, jak i zachłanność są cechami powszechnymi wśród ludzi. Natomiast systemy gospodarcze są od tego, aby promować pracę i rozdzielać zasoby w sposób uważany za sprawiedliwy. I tego się nie da opisać zestawem złotych myśli.

Jedyne co mi przychodzi na myśl to Żydy ze średniowiecza, którym zabroniono uprawiać ziemię

No akurat w średniowieczu, Żydzi nie byli jedyną grupą, której czegoś tam zabraniano. Zresztą nie było to tylko średniowiecze — takie feudalne zasady przetrwały długo w czasach tzw. „nowożytnych”.

[Jaques]

Nie można zasad stosować ślepo. Nie chodzi o to, by spełnić ściśle jeden punkt, ale żeby główny zamysł był zrealizowany. Jeżeli powodem przestępstw jest wykluczenie, to należy to poprawić.

IV

Czy dobre życie dla każdego oznacza, że każdy będzie żył dobrze niezależnie od sytuacji? Czy jest jakaś gwarancja? Czy wystarczy przyjąć "złote myśli", żeby mieć dobre życie? Czy w ogóle ktoś mi coś da?

To jest zbiór wskazówek jak żyć, aby każdy miał szansę na dobre życie. W odróżnieniu od np. ludzi, którzy atakują sąsiadów (wtedy oni poprawiają swoją sytuację materialną, ale zaatakowanym dzieje się źle).

Te zasady stawiają na równość, aby każdy miał szansę na dobre życie. Oczywiście, nie chodzi o zasadę oko za oko (bo wtedy źle jest obu stronom).

Rezultatem ich stosowania jest powstanie wspólnoty, której zależy na stworzeniu warunków dobrego życia dla wszystkich.

"Prezentem", który każdy otrzymuje, są zasady, dzięki którym sam może żyć dobrze i umożliwić to innym. Kogo one przekonują, ten wybiera sobie taki kierunek.

Na ile łatwo je wybrać zależy od warunków, w jakich się żyje. Gdy się jest daleko od nich, to na pewno trudno. Jeżeli człowiek jest bogaty, to trudno mu podzielić się z biednymi. Gdy jest silny, to trudno mu zrezygnować z siły i dogadywać się bez niej.

A zasada jest prosta: dać każdemu szansę na dobre życie, nikogo nie wykluczać, nikogo nie wykorzystywać, nikogo nie krzywdzić ani nie zabijać. Można mieć różne poglądy i trzeba samego siebie zapytać: czy daję szansę na dobre życie każdemu? Czy moje zasady prowadzą do tego? Czy są czymś innym? Czy wykluczam jakichś ludzi? Czy godzę się, żeby ktoś gdzieś ucierpiał?

[fciu]

Nie można zasad stosować ślepo. Nie chodzi o to, by spełnić ściśle jeden punkt, ale żeby główny zamysł był zrealizowany.

To jaka jest rola tych „zasad”, skoro sami sobie decydujemy, co znaczą i jaki jest ich „główny zamysł”.

Zwłaszcza, że ktoś inny może mieć inny zamysł i już widzę jak ktoś aplikuje Twoją zasadę przebaczenia, żeby zmuszać ofiary do podporządkowania się oprawcom.